![Halkara ylmy-tehnologiýa parky. Elektron žurnal](https://journal.scitech.gov.tm/assets/images/banner-tm.jpg)
Ýetginjekleriň saglygyna baha bermekde bioritmologik aýratynlyklaryň we metabolik ulgamlaryň orny
Doly tekst
Gysgaça beýany
Ýetginjeklik
döwrüniň başlanýan wagty hem-de onuň dowamlylygy daşky gurşawa, ýaşaýyş-durmuş
şertlerine baglydyr. Ýetginjeklik döwri adamynyň fiziologiýa taýdan çylşyrymly
döwri bolup, bedende bolup geçýän köp aspektleri öz içine alýar, çaganyň
psihiki we fiziki işjeň ösüşi, jyns taýdan ýetişmeklik, uly adamyň şahsyýeti
emele gelýär.
Işiň
maksady. Ýetginjekleriň hronotipini kesgitlemek we NAT-II-niň işjeňliginiň
hronotip bilen baglylygyny anyklamak.
Işiň
materiallary we usullary. Sagdyn hasap edilýän 701 sany Aşgabat şäheriniň
mekdepleriniň uly synplarynyň okuwçylarynyň hem-de Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň
Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň talyplarynyň (354 (50,4%) sany gyz, 347
(49,6%) oglan) Horn-Ostbergiň soragnamasynyň esasynda «serçeler», «kepderiler»
hem-de «hüwüler» hronotipine degişli edildi. Şeýle-de NAT-II-niň aktiwligini
anyklamak bilen olar çalt hem-de haýal asetilýatorlara bölündi.
Barlagyň
netijeleri: ýetginjeklik döwründe adamyň hronotipi ýaşa bagly üýtgäp durýar we
şuňa baglylykda durmuşa uýgunlaşmak häsiýetleriniň hem üýtgeýändigini bellemek bolar.
Metaboliki ulgamlaryň, esasan hem, N-asetiltransferazanyň işjeňligine adamyň bioritmine
baglylygyny göz öňünde tutup, ýetginjeklerde metabolik ulgamlaryň üýtgeşmelerini
barlamagy öňümizde maksat edindik.
Netije.
Ýetginjeklerde hronotipleriniň üýtgemegi bilen metabolik ulgamlaryň
aktiwliginiň biri-biri bilen baglydygyny biziň barlaglarymyz NAT-II mysalynda
görkezýändir.
Esasy sözler
Ýetginjeklik döwri, N-asetilirleýji ulgam, hronotip, «serçeler», «kepderiler», «hüwüler», NAT-II.Awtor barada
Muhammetguly AtagaraýewMyrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersiteti
Turkmenistan
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň “Farmakologiýa” kafedrasynyň müdiri, lukmançylyk ylymlarynyň kandidaty
Taganmyrat Hojageldiýew
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersiteti
Turkmenistan
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň “Farmakologiýa” kafedrasynyň professory, lukmançylyk ylymlarynyň doktory
Gülnara Saparmämmedowa
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersiteti
Turkmenistan
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň “Farmakologiýa” kafedrasynyň uly mugallymy, lukmançylyk ylymlarynyň kandidaty
Gülnar Myratgeldiýewa
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersiteti
Turkmenistan
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň Farmakologiýa kafedrasynyň uly mugallymy, lukmançylyk ylymlarynyň kandidaty
Bahar Araşewa
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersiteti
Turkmenistan
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň “Farmakologiýa” kafedrasynyň uly mugallymy
Edebiýatlar
1. Аверьянов А.П., Болотова И.В. и др. // Лечащий врач. №2,
– 2010.– – С.13-15.
2. Лакин К.М., Крылов Ю.Ф. Биотрансформация лекарственных
веществ. – М., 1981.
3. Харрисон Т.Р. Внутренние болезни. – Т.1. – М., 2005.
4. Целых Е.Д. Эколого-физиологическая характеристика особенностей
адаптивных реакций структурно-функционального статуса организма подростков
различных этнических групп. Автореферат дисс. на соиск. уч. ст. докт. наук. –
Спб., 2009.